Merkileg saga sem við megum ekki gleyma

Birt með Leyfi Akureyri.net 

Skapti Hallgrímsson - skapti@akureyri.net  08.06.2026 kl. 06:00

Mynd: Þorgeir Baldursson

Minnisvarði um síðutogara og síðutogarasjómenn var afhjúpaður við hátíðlega athöfn í gær, á sjómannadaginn, á Höepfnerssvæðinu, skammt norðan bækistöðvar siglingaklúbbsins Nökkva. Minnisvarðinn er „fyrir margt mjög merkilegur og í honum er sögð svo merkileg saga, saga sem við Íslendingar megum ekki gleyma,“ sagði Sigfús Ólafur Helgason í ávarpi í gær, en hann hefur farið fyrir hópi gamalla sjómanna sem stóð að verkefninu.

„Það væri hægt að halda hér langa tölu um árin öll í sögu síðutogara, í gleði og sorg og sannarlega var lífið ekki alltaf dans á rósum, og við Íslendingar guldum stundum með lífi sjómanna gjaldið fyrir að sækja sjóinn dýpra og lengra vegna þess að skipin urðu stærri og betri. En eins og allir vita hefur ekki en þann dag í dag verið byggt það skip að stórsjór og ofviðri geti ekki grandað því,“ sagði Sigfús.

Söguskilti er við minnisvarðann. Sæmundur Pálsson, sem Sigfús kallaði guðföður verksins var fenginn til að losa borða og svipta dúk af skiltinu. Mynd: Þorgeir Baldursson

Hann sagði sögu síðutogara samofna „þroska og vaxtaferli okkar Íslendinga og því er það svo ánægjulegt að einmitt nú, kannski 50 árum og seint, sem við stöndum hér við minnisvarða um þessa mjög svo merku sögu.“

Sigfús rifjaði upp að fyrir um það bil 15 árum hafi verið rætt manna á meðal að reisa yrði myndarlegan minnisvarða um sögu síðutogara og síðutogarasjómanna á Íslandi, „og því segi ég, loksins, loksins blasir þetta fallega verk við ...“

Sigfús sagði: „Ryðhrúgu kalla þetta sumir, en við sem vitum um þessa sögu, vitum alveg hvað þetta fallega verk er að segja okkur.“

Mynd: Skapti Hallgrímsson

Jón Þórisson hannaði verkið

„Fyrir okkur sem teljumst sjómenn fyrr og síð er þetta minnismerki samnefnari yfir þá sögu sem honum er ætlað að faðma og umvefja, og ég segi það hiklaust að Jóni Þórissyni leikmyndateiknara sem hannaði þetta verk, blessuð sé minning hans, tókst það svo sannarlega, og það er mín trú að þetta verk og þessi staður eigi eftir að verða viðkomustaður margra sjómanna og aðstandenda þeirra til að minnast áranna, mannanna og lífsins um borð í þessum svokölluðu síðutogurum.“

Sigfús sagði frá því að hann og hópur annarra eldri sjómanna á Akureyri, og reyndar víðar að, hafi á tveimur síðastliðnum árum farið í heimsóknir „til vina okkar í Hull og Grimsby í Bretlandi og Bremenhaven og Cuxhaven í Þýskalandi og séð þar hvað þessar þjóðir, báðar miklu fiskveiðiþjóðir, eins og við, vernda og virða með væntumþykju þá sögu þeirra sem kallast „togarasaga“ og sú elska og væntumþykja þeirra er sýnileg gestum og gangandi í öllum þessum borgum og er sterkur segull m.a. fyrir ferðamenn að sjá og kynnast þeirra sögu.“

Mynd: Þorgeir Baldursson

Sigfús spurði: Hvar erum við Íslendingar, sennilega mesta fiskveiðiþjóð í heimi, staddir í verndun togarasögu okkar? Og var fljótur að svara sjálfur, á þann veg að Íslendingar stæðu langt að baki kærum vinum, Bretum og Þjóðverjum, „en við getum þó lært af þeim hvernig á að gera þetta,“ sagði hann.

„Fyrir um það bil þremur árum varð til hreyfing hér á Akureyri sem samanstóð og stendur enn að verndun útgerðarsögu okkar og er þessi minnisvarði kannski skýrasta dæmið um atorkuna sem þessi hópur getur og hefur sýnt. Eftir hann liggja auk þessa verks 5 skipslíkön af togurum.“

Mynd: Þorgeir Baldursson

Sigfús hefur oft hvatt bæjaryfirvöld á Akureyri til að gera betur á þessu sviði og beindi orðum sínum að nýrri bæjarstjórn: „Enn er tími fyrir ykkur að fá hjá okkur sjómönnum hjálp við að koma þessari sögu fyrir á þeim stalli sem henni sannarlega ber, og þessi fjöldahreyfing sjómanna er meira en til í að koma til samstarfs við ykkur. Við megum samt ekki bíða lengi því á hverju ári erum við að missa hluta af sögunni þar sem maðurinn með ljáinn heggur.“

Sigfús sagði að endingu, fyrir hönd vinnuhópsins sem stýrði framkvæmdinni: „Við sáum það í Bretlandi og Þýskalandi hvað minnismerki þeirra um sjómenn eru þeim mikilvæg og vart líði sá dagur að ekki sé einhver minning haldin við minnismerkin, blóm lögð við þau í minningu einhvers og þessi minnismerki í öllum þessum borgum eru samkomustaðir sjómanna og fjölskyldna þeirra í sorg og í gleði.“

Hann sagði það einlæga ósk hópsins að svo verði einnig með þennan stað og þetta minnismerki. „Kertakrossin er einmitt tilvalinn til að tendra ljós í minningu, einnig bekkirnir til að íhuga, hugsa og njóta.“

Séra Magnús Gunnarsson blessaði minnismerkið í gær. Mynd: Þorgeir Baldursson

Sigfús Ólafur Helgason ávarpar viðstadda í gær. Mynd: Þorgeir Baldursson

Mynd: Þorgeir Baldursson

Mynd: Þorgeir Baldursson

Mynd: Þorgeir Baldursson

Margir komu að verkefninu og Sigfús Ólafur kvaðst vilja nefna nokkra. Hann sagði:

• Slippurinn á Akureyri smíðaði verkið fyrir okkur.
• Röskir rafvirkjar sáu um og gáfu alla vinnu við lýsinguna sem mun þegar fer að rökkva í haust nýtast og þá mun minnismerkið fá nýjan blæ.
• Prentsmiðjan ehf á Akureyri sá um prentun söguskiltisins sem er minnisvarðann.
• Steinsmiðjan lét okkur í té marmarabekkina er hér standa við verkið og gaf einn þeirra í minningu sjómanna.
• Auk þess gaf fjölskylda Vilhelms Þorsteinssonar og Önnu Kristjánsdóttur einn bekk.
• Það gerðu einnig Sjómannafélag Eyjafjarðar og Félag skipstjórnarmanna.
• Kertakrossinn smíðaði og gaf HD iðn- og tækniþjónustan og Akureyrarbær sá um frágang á svæðinu hér um kring.

Mynd: Skapti Hallgrímsson

Mynd: Skapti Hallgrímsson

Mynd: Skapti Hallgrímsson

Mynd: Skapti Hallgrímsson

Skemmtisigling  með eikarbátinn Húna i forgrunni og smábátarnir fylgdu vel á eftir inná pollinn og siðan var siglt meðfram minnisvarðanum 

um skipverjana sem að voru á siðutogurunum og það siðan vigt siðar um daginn að viðstöddu miklu fjölmenni og fékk það nafnið Upphafið

er að mál manna að þetta sé glæsilegt listaverk sem að slippurinn Akureyri smiðaði 

Haldið af stað úr bótinni með Húna EA i broddi fylkingar mynd þorgeir Baldursson                       Haldið af stað úr bótinni með Húna EA i broddi fylkingar mynd þorgeir Baldursson                                             6724 Sigurður Brynjar EA 99 Mynd þorgeir Baldursson                            Alls voru um 20 bátar i siglingunni inná pollinn mynd þorgeir Baldursson           Húni EA i forgrunni ásamt smábátunum og hvalaskoðunnarbátum i bakgrunni mynd þorgeir Baldursson                   Siðan var siglt meðfram minnismerkinu sem að ber nafnið upphafið mynd þorgeir Baldursson

Það var af nægu að taka á Sjómannadaginn hérna kemur næsta myndaveisla 

Likön sem að Grimur Karlsson smiðaði voru til sýnis mynd Þorgeir Baldursson                                        Gestir skoðuðu smábáta og skruppu um borð mynd þorgeir Baldursson                                                                       Fiskasýning mynd þorgeir Baldursson                                            Röðin i pylsurnar var löng mynd þorgeir Baldursson                                             Sandgerðisbótin mynd þorgeir Baldursson

Það var mikil stemmig i Sandgerðisbótinni um helgina þar sem að haldið var uppá sjómannadaginn 

Og er talið að alls hafi komið um 2.500 manns allavega voru grillaðar 1600 pylsur og það fóru 600 dósir 

af  Drykkjum enda stemmingin með besta móti enda bongó bliða og sóli i heiði og ekki annað að heyra á 

gestum að allir sem að siðuritari talaði við væru virkilega ánægir með framtakið og vonandi verður þetta 

til þess að festa sjómannadaginn i sessi fyrir okkur öll þetta er fyrrihluti af frásögn um Sjómannadaginn 

Sandgerðisbótin á Lauggergasmorgun mynd þorgeir Baldursson                                  Brynjar Arnarsson sá um að sýna bátalikön mynd þorgeir Baldursson                         Baldur og Steini pje sáu um að græja pylsur ofani mannskapinn mynd þorgeir Baldursson             Ingimar Tryggvasson bauð til veislu mynd þorgeir Baldursson                       Trausti Jörundarsson Grillar pylsur af miklum móð mynd Þorgeir Baldursson          Boðið var uppá kaffi og sæmund i sparifötunum ásamt mörgu öðru mynd þorgeir Baldursson                      Sigþór kjartansson skipst bauð uppá Harðfisk með smjöri mynd þorgeir Baldursson                                     Mikil stemming var við grillið og löng biðröð mynd þorgeir Baldursson                            Bjarni Hallgrimsson var alsæll með pylsurnar 2 og kókið mynd þorgeir Baldursson                                              hoppukastali fyrir börnin sló i gegn mynd þorgeir Baldursson                                 Oddur Helgi Halldórsson var mættur i bótina mynd þorgeir Baldursson                          Sjóbjörgunnarflokkur fá björgunnarsveitinni Súlum var á vaktinni mynd þorgeir Baldursson          Karl Steingrimsson bauð uppá pinnaveislu mynd þorgeir Baldursson                        karamelluregn fyrir börnin mynd þorgeir Baldursson

                 Árni Friðriksson HF 200 hélt frá Akureyri i Fyradag eftir góða skveringu hjá Slippnum á Akureyri 

Þar sem að meðal annas var skipið Heilmálað ásamt öðrum tilfallandi slippverkum  og er skipið hið Glæsilegasta 

og ber slippnum vott um góð vinnubrögð i hvivetna myndir Þorgeir Baldursson

2350 Árni Friðriksson HF 200 Mynd þorgeir Baldursson                                                  2350 Árni Friðriksson HF 200 Mynd þorgeir Baldursson                                      2350 Árni Friðriksson HF 200 Mynd þorgeir Baldursson

Baldur og Herjólfur við bryggju i Þorlákshöfn mynd þorgeir Baldursson 2026

Þetta kemur fram á vef Stjórnarráðs Íslands.

Fyrirkomulagið verður við lýði meðan unnið er að viðgerð á einni vél Herjólfs sem bilaði í apríl. Gert er ráð fyrir að viðgerð á vélinni ljúki upp úr miðjum júní.

Þjónusta við samfélagið tryggð

Ferjan Særún mun sinna siglingum til Flateyjar á Breiðafirði í fjarveru Baldurs og tryggja þjónustu við samfélagið þar.

Eyjólfur Ármannsson innviðaráðherra kynnti þessar breytingar á íbúafundi sem Vegagerðin hélt í Vestmannaeyjum síðdegis í dag.

Vegna erfiðra aðstæðna og óhagstæðs veðurfars hefur lítið mátt út af bregða að siglingaáætlun Herjólfs raskist. Þegar Herjólfur siglir aðeins á einni vél getur skipið illa siglt til Landeyjahafnar ef ölduhæð fer yfir 2 m og/eða ef vindur er yfir 12 m/s en það er ekki óalgengt á þessum árstíma.

i Morgun kom i fyrsta skipti til Akureyrar Þýska Skemmtiferðaskipið Mein Schiff 2

um borð voru 2894 farþegar og 1092 i  áhöfn Skipið er 315,75 metrar á lengd og 42,3 á Breidd 

skipið er gert út undir fána Möltu og mun  skipið stoppa til kl 19 i kvöld 

Mein Schiff 2 á Eyjafirði i morgun mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026                       Mein Schiff 2 á Eyjafirði i morgun Kaldbakur i bakgrunni mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026                      Mein Schiff 2 á Eyjafirði i morgun  Akureyri framundan  mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026            Mein Schiff 2 á Eyjafirði i morgun  ásamt hafnsögubátnum Seif mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026            2955 Seifur flutti Hafnsögumann um borð i Mein Schiff 2 mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026                 Mein Schiff 2 og hafnsögubáturinn  2955 Seifur mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026                               Mein Schiff 2 við bryggju á Akureyri morgun mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026                 Mein Schiff 2 við bryggju á Akureyri morgun mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026              Mein Schiff 2 við bryggju á Akureyri morgun horft út Eyjafjörð mynd þorgeir Baldursson 31 mai 2026

 Léttir tekinn í notkun í Eyjum

Stefna að og telja sig þurfa einnig aflmeiri lóðsbát vegna sífellt stærri skipa sem koma til Vestmannaeyjahafnar

                              Ekki gafst tími til að klára að mála Létti fyrir fyrstu verkefni hans. MYND/ÓSKAR P. FRIÐRIKSSON

Vestmannaeyjahöfn keypti í byrjun árs notaðan dráttarbát frá Kanada. Voru þetta fyrstu bátakaup hafnarinnar frá því Lóðsinn var afhentur 1998.

Til stóð að mála bátinn og er reyndar búið að grunna hann allan.

Ekki vannst tími til þess klára málningarvinnuna vegna þess að Léttir var strax kominn í verkefni að aðstoða við dælingu á laxaseiðum úr Viðlagahöfn í flutningaskip.

Nýr Léttir er smíðaður 2017 og er í Bureau Veritas klassa.

Hann er af gerðinni StanTug 1205 frá Damen, 13 metra langur og 5,3 metrar á breidd, með 9 tonna dráttargetu og tvær skrúfur sem auka stjórnhæfni við erfiðar aðstæður. Í  honum eru tvær Volvo Penta vélar, sem saman skila 700 hestöflum. Báturinn er keyptur á rétt rúmar 110 milljónir króna.

Njáll Kolbeinsson hjá Vestmannaeyjahöfn segir að höfnin þurfi einn minni bát samhliða Lóðsinum. Léttir er þægilegur í notkun innan hafnar.

„Við erum að fá skip núna sem sækja lifandi lax út í Viðlagafjöru. Við notuðum nýja bátinn fyrir helgi til að tengja rör úr seiðatönkunum yfir í skipið. Lóðsinn kæmist ekki þarna alveg upp í fjöru, hann er það stór og djúpristur. Nýi báturinn er fín viðbót. Það voru lengst af til tveir bátar hérna við höfnina. Hér var annar Léttir en hann fór úr rekstri fyrir um það bil tíu árum fyrir aldursakir,“ segir Njáll.

Í Vestmannaeyjahöfn er skylduhafnsaga sem þýðir að hafnsögumaður fer í öll skip sem þangað koma og þegar þau fara. Fram til þessa hefur verið farið með hafnsögumanninn í Lóðsinum en nú sjá menn fram á að fara mun frekar á Létti til að sinna þessum erindum sem mun skila sér í olíusparnaði og minni fyrirhöfn.

Stöðugt stærri skip

Þegar gámaskip, skemmtiferðaskip og önnur stærri skip koma til Eyja hefur Lóðsinn nýst til þess að snúa þeim inni í höfninni.

Staðreyndin er hins vegar sú að skipin sem koma til Eyja verða stöðugt stærri og aðkallandi sé að fá stærri dráttarbát í stað Lóðsins. „Við viljum kaupa nýjan bát helst frá Damen. Ef það verður byggð hér stórskipahöfn úti á Eiði, sem fer vonandi að gerast, þá munu koma hingað enn stærri skip.

Þá verðum við að hafa öflugri bát en Lóðsinn,“ segir Njáll.

Lóðsinn var smíðaður í Vestmannaeyjum árið 1998. Hann er því 28 ára gamall á árinu.

Hann er með rúmlega 2.000 hestafla Mitsubishi vél. Toggeta hans er 28 tonn en til samanburðar er Magni sem Faxaflóahafnir eiga, með 6.900 hestafla Caterpillar vél og 85 tonna dráttargetu áfram og 84 tonna aftur á bak.  Njáll segir að draumurinn sé að Vestmannaeyjahöfn fái í stað Lóðsins  dráttarbát að svipaðri stærð en mun öflugri og með 50-60 tonna dráttargetu.

Ljóst er að nýr bátur af þessu tagi kostar mörg hundruð milljónir króna og þyrftu að koma til samningar milli ríkisins og Vestmannaeyjabæjar

um kaup á slíku tæki.

Lúxussnekkjan La Datcha á Eyjafirði mynd þorgeir Baldursson 2026

Eigendur lúxussnekkjunnar La Datcha, sem siglir undir fána Panama, hafa stefnt íslenska ríkinu og Landhelgisgæslunni fyrir Héraðsdóm Reykjavíkur en snekkjunni var í mars meinað að leggjast að bryggju á Akureyri vegna tengsla hennar við Rússa. Landhelgisgæslan vísaði skipinu þá úr íslenskri landhelgi.

Aðalkrafa eigendanna er að ákvörðunin um að meina skipinu að leggjast að bryggju á Akureyri verði felld úr gildi en varakrafan að ólögmætt hafi verið að vísa skipinu úr íslenskri landhelgi.

Gunnar Sturluson, lögmaður eigenda snekkjunnar, segir það undir í málinu hvort þvingunaraðgerðir íslenskra stjórnvalda nái til snekkjunnar.

Frétt af mbl.is

Á leið úr íslenskri landhelgi eftir bilun í nótt

Reynir á afturvikra lagasetningu

„Útgerðin þarf að fá úr því skorið hvort þetta standist. Þarna reynir á afturvirka lagasetningu en Evrópusambandið setti reglugerð í apríl sem miða við atburði sem gerðust í febrúar, þannig að þeir létu reglurnar gilda afturvirkt. Þetta var ekki innleitt á Íslandi fyrr en enn síðar. Síðan eru svona tæknileg atriði sem eru undir í málinu,“ segir hann.

Gunnar segir t.a.m. reglugerðina sem um ræðir mæla fyrir um hafnarbann fyrir skip sem falla undir hana en Landhelgisgæslan hafi gengið lengra og vísað skipinu úr íslenskri landhelgi.

„Þetta snýst m.a. um að Landhelgisgæslan tók ákvörðun um að vísa skipinu úr íslenskri lögsögu á grundvelli reglna um þvingunaraðgerðir gegn Rússlandi og við teljum að ákvörðunin sem gæslan tók sé ólögmæt. Við erum m.a. að krefjast þess að hún verði felld úr gildi.“

Frétt af mbl.is

Áttu 6-8 stundir í land þegar Gæslan greip inn í

Ótilgreint tjón blasir við

Eru fjárhagslegir hagsmunir undir?

„Það kemur í ljós. Ég get ekki tjáð mig um það.“

Það hlýtur samt að hafa orðið eitthvert tjón, er það ekki?

„Það blasir við.“

Þú getur ekkert slegið á umfang þess?

„Nei.“

Gunnar segir málið hafa hlotið flýtimeðferð fyrir héraðsdómi og að næsta fyrirtaka verði 1. júní.

Áttu von á umfangsmikilli aðalmeðferð þegar að því kemur eða er þetta ekki tiltölulega einfalt?

„Það eru náttúrulega nokkuð flókin lögfræðileg atriði sem eru til skoðunar.“

Heimild Morgunblaðið 

myndir Þorgeir Baldursson